ผู้นำชุมชนสั่งเป็นสั่งตายโครงการแก้ไขปัญหาความยากจน

ชื่อ – สกุล  สิบเอกสมพงษ์ นาคสาคร

ตำแหน่ง นักวิชาการพัฒนาชุมชนชำนาญการ

สังกัด  สำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอบางคล้า

เบอร์โทรศัพท์ที่ติดต่อได้สะดวก    08 - 3103 - 8838

เป็นการแก้ไขปัญหาเกี่ยวกับ    อาชีพรายได้ของประชาชนในหมู่บ้าน/ชมชน

เหตุการณ์เกิดขึ้นเมื่อ  เดือนพฤษภาคม 2542 – กรกฎาคม 2544

สถานที่เกิดเหตุ บ้านท่าแพ ม.4 ต.บางศาลา อ.ปากพนัง จ.นครศรีธรรมราช

ตามที่อำเภอปากพนัง  ให้ข้าพเจ้าเป็นพัฒนากรผู้ประสานงาน ตำบลบางศาลา  มี ๙ หมู่บ้าน โดยมี นายจวน ศรีเจริญ เป็นกำนัน (เป็นผู้มีอิทธิพล/ซุ้มมือปืน) ในขณะนั้นมีเรื่องยิงกันในพื้นที่อยู่บ่อย ๆ ตำบลบางศาลาเป็นตำบลที่มีรายได้เฉลี่ยของประชาชน ปานกลาง ถึงรายได้มาก เนื่องจากชาวบ้านได้มีการทำนากุ้งกุลาดำแบบพัฒนา(เป็นนาที่บุกเบิกใหม่ระบบนิเวศยังอุดมสมบูรณ์อยู่)  ผู้นำชุมชนมีความเข้มแข็ง  วิถีชีวิตของประชาชนในตำบลชอบเล่นการพนันเป็นนิจ ( เช่น ปอปั่น,ไฮโล,ชนวัว,ชนไก่.กัดปลากัด,หวยเถื่อน)

บ้านท่าแพ หมู่ที่4  ตำบลบางศาลา เป็นหมู่บ้านขนาดเล็ก ได้รับงบประมาณโครงการแก้ไขปัญหาความยากจน เมื่อ ปี 2538 โดยมีนายจวน ศรีเจริญ เป็นกำนันเป็นผู้ปกครองท้องที่ และเป็นประธานโครงการโดยตำแหน่ง ครัวเรือนยืมเงินได้มีมติเห็นชอบให้ทำโครงการเลี้ยงสุกร โดยครัวเรือนยืมเงินแล้วนำให้กำนันเป็นผู้บริหารโครงการ สถานที่ตั้งโครงการ ได้ใช้บริเวณบ้านกำนันเป็นที่เลี้ยงสุกร  ผลสรุปโครงการ ฯ ปรากฏว่าโครงการล้มเหลว (กำนันซึ่งเป็นผู้ทรงอิทธิพลไดนำเงินที่ขายสุกรได้ไปใช้ส่วนตัวจนหมดแล้วบอกครัวเรือนยืมเงินว่าขาดทุน)

ข้าพเจ้าซึ่งย้ายไปจากจังหวัดสระแก้ว ไปประจำที่สำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอปากพนัง จังหวัดนครศรีธรรมราช เพื่อนร่วมงานเค้ารู้ข้อมูลตำบลนี้ดีอยู่แล้วว่าตำบลนี้ทำงานยาก เค้าก็ใจดียกตำบลบางศาลาให้ข้าพเจ้าเป็นผู้ประสานงาน  และเมื่อได้รับทราบข้อมูลเชิงลึกในพื้นที่แล้วข้าพเจ้าก็ใช้ หลักการ วิธีการ และกระบวนการพัฒนาชุมชน (พึ่งอบรมพัฒนาก่อนประจำการ ณ.วิทยาลัยการพัฒนาชุมชนอำเภอบางละมุง จังหวัดชลบุรี มาใหม่ ๆ พ.ศ.2542) ข้าพเจ้าจึงวางแผนเข้าหากำนันเอียด ศรีเจริญ  โดยจัดให้มีการประชุมภายในตำบลแล้วก็ไปเชิญกำนันเข้าร่วมประชุมด้วยแทบทุกครั้ง แต่ละครั้งกำนั้นจะพร้อมอาวุธเต็มอัตรา (ก่อนหน้านั้นกำนันยิงกับสมาชิกสภาจังหวัดอยู่ก่อนแล้ว ) นั่งซ้อนท้ายรถจักรยานยนต์ของข้าพเจ้า

การเข้าทำงานในพื้นที่แต่ละครั้งจะใช้รถจักรยานยนต์เพราะว่าทางลำบากมากเป็นผิวทางลูกรัง  ต่อมาชาวบ้านและผู้นำชุมชนที่เป็นห่วงข้าพเจ้ากลัวว่าพัฒนากรจะถูกลูกหลงไปกับกำนันด้วยก็เตือนว่าที่หลังอย่ารับกำนันเอียดไปไหนด้วย เพราะว่าทีมงาน สมาชิกสภาจังหวัดเขากำลังตามล้างแค้นกันอยู่ หลังจากนั้นข้าพเจ้าก็ลดการพากำนันออกประชุมในตำบล แล้วเวลามีข้อราชการข้าพเจ้าก็จะไปที่บ้านกำนันเอียด ก่อนเป็นลำดับแรกก็ไปหารือกับกำนัน แล้วกำนันก็ให้คนสนิทไปตาม

กลุ่มเป้าหมายมาคุยกับเรา งานในพื้นที่ทั้ง 9 หมู่บ้านก็ราบรื่นไปด้วยดี  โดยเฉพาะงานโครงการแก้ไขปัญหาความยากจนบ้านท่าแพ หมูที่ 4 ข้าพเจ้าก็พูดคุยกับกำนัน โดยกำนันนำส่งเงินคืนงวดแรก จำนวน 30,000 บาท (สามหมื่นบาทถ้วน) แล้วทำสัญญาคืนเงินเป็นงวด โดยกำนันลงนามในสัญญา กับ พัฒนาการอำเภอ โดยมีข้าพเจ้าเป็นผู้บันทึกสัญญา หลังจากนั้นข้าพเจ้าก็ย้ายไปรับราชการบนสำนักงานพัฒนาชุมชนจังหวัดนครศรีธรรมราช

บันทึกขุมความรู้

1. ผู้นำชุมชนที่มีอิทธิพลสามารถทำให้โครงการต่าง ๆ ของภาครัฐไม่ประสพความสำเร็จได้

2. งานพัฒนาชุมชนจะสำเร็จได้และยั่งยืน จะต้องประชุมชี้แจงรายละเอียดโครงการให้ผู้มีส่วนได้เสีย เข้าใจเสียก่อนถึงจะทำโครงการ

3. ประชาชนในชุมชนยังเกรงกลัวต่อผู้นำชุมชน

4. ประชาชนในชุมชนยังมีความเอื้ออาธรกันภายในชุมชน

บันทึกแก่นความรู้

1. เทคนิคในการทำงานกับผู้นำชุมชน

2. การเข้าถึงผู้ชุมชนโดยระยะเวลาเป็นเครื่องมือ

3. การทำให้ผู้นำชุมชนและประชาชนยอมรับในตัวพัฒนากรผู้ประสานงานตำบลเพื่อนำไปสู่งานและกิจกรรมพัฒนาชุมชนจนประสพผลสำเร็จ

ระเบียบกองทุน กข.คจ.ในอดีตไม่เกี่ยวข้องกับเจ้าหน้าที่พัฒนาชุมชนเลยหรือ

ชื่อ-นามสกุล   นางศุภรา    มโนอิ่ม

ตำแหน่ง  นักวิชาการพัฒนาชุมชนชำนาญการ

สังกัด  สำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอบางคล้า

เบอร์โทรศัพท์ที่ติดต่อได้สะดวก      ๐๓๘-๘๒๕๕๑๓

เป็นการแก้ไขปัญหาเกี่ยวกับ การไม่เข้าใจกฎระเบียบกองทุน กข.คจ.  

เหตุการณ์นี้เกิดขึ้นเมื่อ  ในปีงบประมาณ  ๒๕๕๔

สถานที่เกิดเหตุการณ์   กองทุน กข.คจ. บ้านดอนทับไก่และอีก๒ หมู่ใน ตำบลเสม็ดใต้  อำเภอบางคล้า

เนื้อเรื่อง  

การยืมเงินของครัวเรือนเป้าหมายก่อนที่ระเบียบ กข.คจ.ปี ๕๓ ใช้บังคับ การยืมเงิน การอนุมัติโครงการเจ้าหน้าพัฒนาชุมชนไม่มีส่วนรู้เห็นในการดำเนินต่างๆของกองทุน กข.คจ. ในระดับหมู่บ้านเลยไม่ว่าจะเป็นการยืมเงินของครัวเรือนยากจนซึ่งประธาน กข.คจ. หมู่บ้านนำรายชื่อครัวเรือนเป้าหมายที่ยืมเงินให้ปลัดอำเภอผู้รับตำบลลงนามให้เบิก กระทำโดยไม่ผ่านเจ้าหน้าที่พัฒนาชุมชนซักระดับ แม้แต่การออก หนังสือ นำส่งถึงธนาคารก็ให้ปลัดอำเภอผู้รับผิดชอบตำบลลงนามใน นามปลัดตำบลไม่ใช่แทนนายอำเภอถึงธนาคารเองเลย ทำให้หมู่บ้านสับสนว่าแท้ที่จริงแล้วเงินทุน กข.คจ.หน่วยงานไหนเป็นผู้รับผิดชอบ เป็นงานโดยใช้งบประมาณทำงานของหน่วยราชการไหนกันแน่ แต่จะว่าไปแล้วอย่าว่าแต่ชาวบ้านสับสนเลยแม้แต่เจ้าหน้าที่พัฒนาชุมชนในอดีตก็ยังสับสนคิดว่าไม่ใช่งานตัวเองทั้งๆที่จริงแล้วการดำเนินงาน กข.คจ ต้องผ่านเจ้าหน้าที่พัฒนาชุมชนทั้งสิ้น  เป็นงานของกรมการพัฒนาชุมชนต้องดูแล                       

บันทึกขุมความรู้

ระเบียบกระทรวงมหาดไทยว่าด้วยการบริหารและใช้จ่ายเงินโครงการแก้ไขปัญหาความยากจน พ.ศ.๒๕๓๖และที่แก้ไขเพิ่มเติม(ฉบับที่๒) พ.ศ.๒๕๓๙

แก่นความรู้                             

เงินทุน กข.คจ.เป็นงบประมาณของกรมการพัฒนาชุมชนที่ใช้เงินในการทำงาน อย่างไรเสียเจ้าหน้าที่พัฒนาชุมชนทุกระดับต้องเกี่ยวข้องแม้จะประสบหรือไม่ประสบความสำเร็จก็ต้องทำแม้ก่อนปี ๕๓ จะออกระเบียบไม่ชัดเจนเท่า ปี๕๓ก็ตาม 

กลยุทธ์ในการทำงาน

คิดไว้ก่อนเลยว่าเป็นงานของกรมการพัฒนาชุมชน 

                                                  

กฎระเบียบ แนวคิด ที่เกี่ยวข้อง      

พ.ร.บ.ว่าด้วยการจัดตั้งกองทุนหมู่บ้าน ปี 2547และที่แก้ไขเพิ่มเติม 

การศึกษาดูงานของผู้นำชุมชนด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ

ชื่อ–สกุล  นายธีรยุทธ เปลี่ยนผัน

ตำแหน่ง  นักวิชาการพัฒนาชุมชนชำนาญการ

สังกัด สำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอบางคล้า

เบอร์โทรศัพท์ที่ติดต่อได้สะดวก 08-9773-7174

เป็นการแก้ไขปัญหาเกี่ยวกับ    อาชีพรายได้ของผู้นำชุมชน

เหตุการณ์เกิดขึ้นเมื่อ  มีนาคม 2551

สถานที่เกิดเหตุ  อำเภอบางปะกง

ตามที่อำเภอบางปะกงได้มอบหมายให้ข้าพเจ้า รับงานผิดชอบประสานงานตำบลหอมศีล ซึ่งเป็นตำบลที่มีรายได้เฉลี่ยของประชากรข้อนข้างต่ำ และมีผู้นำกลุ่มองค์กร ที่ค้อนข้างเข้มแข็ง พร้อมที่จะรับรู้และสร้างประสบการณ์กับการทำงานในรูปแบบใหม่ โดยเฉพาะ ผู้นำ อช.เป็นผู้ประสานงานในการดำเนินกิจกรรมต่างๆ ที่มีอยู่ในตำบล และได้กลุ่มองค์กรสตรีเข้าร่วมในการดำเนินกิจกรรม

ผู้นำอาสาพัฒนาชุมชน(ผู้นำ อช.หญิง) ได้ติดต่อประสานงานผ่านมายังข้าพเจ้า ว่าจะทำอย่างไรในการที่จะให้สมาชิกกลุ่มต่างๆ มีความรู้ด้านอาชีพ และ และสามารถรักษาสภาพแวดล้อมของหมู่บ้าน ชุมชนของเราไว้ได้ด้วย ข้าพเจ้าจึงแนะนำไปว่า ขอดูความเข้มแข็งของกลุ่มองค์กรก่อน โดยนัดประชุมเพื่อดูความพร้อม และประสานของบประมาณ ในการดำเนินงานก่อน

ในทางปฏิบัติ ข้าพเจ้าในฐานะพัฒนากรประสานงานตำบลหอมศีล ได้เข้าร่วมประชุมกับกลุ่มองค์กรในตำบล ซึ่งในวันที่มีการประชุมเตรียมความพร้อม มีสมาชิกเข้าร่วมประชุมประมาณ 60-70 คน โดยได้รับความร่มมือจากนายกองค์การบริหารส่วนตำบลหอมศีล ให้ใช้ห้องประชุม และได้รับฟังข้อคิดเห็นจากสมาชิก และปัญหาต่างๆของหมู่บ้านที่มาจาการบอกเล่าจากสมาชิกกลุ่ม พอที่จะสรุปได้ว่า อยากไปทัศนะศึกษาดูงาน ด้านอาชีพและการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ จึงเป็นที่มาของการดำเนินกิจกรรมนี้ โดยประสานของบประมาณจากองค์การบริหารส่วนตำบลหอมศีล เป็นเงิน 50,000 บาท(ห้าหมื่นบาทถ้วน)ในการอบรมและทัศนะศึกษาดูงาน ณ ศูนย์ศึกษาและพัฒนาอันเนื่องมาจากพระราชดำริ อ่าวคุ้งกระเบน จ.จันทบุรี

บันทึกความรู้

1. ในการการจัดทำงาน/กิจกรรมต่างๆ ต้องให้ชุมชนต้องการจึงจะได้ประโยชน์

2. ต้องมีการอบรมให้ความรู้ทางวิชาการก่อน เพื่อเป็นแนวทางในการทัศนะศึกษาดูงานและสามารถสอบถามผู้ที่ให้ความรู้ได้

3. ต้องไปทัศนะศึกษาในสถานที่สามารถนำกลับมาทำได้จริง มิใช่แหล่งวิชาการ

สิ่งที่ได้รับหลังการทัศนะศึกษาดูงาน

1. สมาชิกกลุ่มองค์กรนำความรู้ที่ได้จากการศึกษาดูงานนำมาปฏิบัติ จนสามารถเพิ่มรายได้ให้กับครอบครัวได้  ตัวอย่างเช่น อาชีพ ปลูกผักกระเฉด ในกระชัง  ซึ่งสามารถทำได้ทั้งปี เนื่องจากมีการควบคุมปริมาณน้ำและการแตกยอดได้ และทำให้ครอบครัวนี้มีรายได้เพิ่มขึ้นมาจากก่อน และเพียงพอสำหรับเป็นค่าอาหาร ในแต่ละวัน

2. การใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติ มีการจัดสรรบริเวณบ้านพักอาศัย ให้ใช้ประโยชน์เพิ่มมากขึ้น เช่น การปลูกต้นไม้ 3 อย่าง (3ชั้น) การปลูกต้นไม้แบบเกื้อกูลกัน การแบ่งพื้นที่ในการเก็บกักน้ำ การบำบัดน้ำเสียและการใช้ประโยชน์จากน้ำเสีย ซึ่งก่อนไปศึกษาดูงานจะไม่มีการทำและวางแผนจะทำ

3. การจัดการสิ่งแวดล้อม มีการปรับปรุงสิ่งแวดล้อมให้ถูกสุขลักษณะ ยกตัวอย่างเช่นการกำจัดขยะมูลฝอย มีการคัดแยกขยะที่มาจากธรรมชาติ และขยะสังเคราะห์ และมีการใช้จุลินทรีย์ในการกำจัดขยะจากธรรมชาติ  มีการคัดแยกขยะที่เปลี่ยนเป็นเงินได้เช่น พลาสติก ขวดแก้ว ขวดพลาสติก

การอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมสู่ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง

ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เป็นพื้นฐานนำสู่เศรษฐกิจพอเพียง ถ้าหากพื้นที่หมู่บ้านตำบลไม่มีการปรับปรุง ดูแล รักษาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม จะทำให้ครัวเรือนขาดรายได้และต้นทุนการผลิตในการประกอบอาชีพเกษตรกรรมซึ่งเป็นอาชีพหลักของประชาชน สูงมาขึ้น ทำให้ค่าครอชีพของครัวเรือนไม่พอใช้จ่าย ในเมื่อประชาชนในหมู่บ้าน มีการใช้เทคโนโลยีที่เหมาะสม เช่นการทำปุ๋ยชีวภาพ(น้ำหมักชีวภาพ) มีการพัฒนาสภาพพื้นที่ให้เหมาะสม สามรถใช้ประโยชน์ได้ จะทำให้ครัวเรือนมีอาชีพรายได้ และสามารถลดรายจ่ายและสามรถเพิ่มรายได้จากทรัพยากรธรรมติและสิ่งแวด้ล้อมได้

การดำเนินงานกลุ่มออมทรัพย์เพื่อการผลิต

ชื่อ – สกุล นางแสงเงิน ไกรนรา

ตำแหน่ง พัฒนาการอำเภอ

สังกัด สำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอท่าตะเกียบ

เบอร์โทรศัพท์ 0818199614

ชื่อเรื่อง การดำเนินงานกลุ่มออมทรัพย์เพื่อการผลิต

เหตุการณ์นี้เกิดขึ้นเมื่อปี พ.ศ.2555

สถานที่ สำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอท่าตะเกียบ

เรื่องเล่า

เมื่อปี พ.ศ. 2554 ข้าพเจ้าได้มีโอกาสกลับไปเยือนถิ่นเก่า ที่เคยปฏิบัติหน้าที่เป็นพัฒนากร  การไปเยือนครั้งนี้ทำให้ข้าพเจ้าทราบว่ากลุ่มออมทรัพย์เพื่อการผลิตที่ข้าพเจ้าได้เคยมาสนับสนุนให้จัดตั้งยังคงดำรงอยู่และมีเงินหลายล้านบาท  ข้าพเจ้าจำได้ว่ากลุ่มออมทรัพย์เพื่อการผลิตกลุ่มนี้ข้าพเจ้าได้ใช้เวลานานมากกว่าจะจัดตั้งได้ โดยเริ่มแรกข้าพเจ้าได้เทียวไปเทียวมาบ้านผู้ใหญ่เพื่อพูดคุยขายความคิดเรื่องการจัดตั้งกลุ่มออมทรัพย์เพื่อการผลิต จนผู้ใหญ่บ้านเห็นด้วย จึงเรียกประชุมชาวบ้านเพื่อสร้างความเข้าใจเกี่ยวกับการจัดตั้งกลุ่มออมทรัพย์เพื่อการผลิต ซึ่งในขั้นตอนนี้ก็ใช้เวลาการประชุม 2-3 ครั้งจึงมีความพร้อมที่จะจัดตั้งได้ และทุกเดือนในวันเก็บเงินสัจจะสะสม ข้าพเจ้าจะเข้าไปเป็นพี่เลี้ยง และประชุมสร้างความเข้าในเรื่องคุณธรรม 5 ประการ ในส่วนของของเอกสารทะเบียนต่างๆ ในเริ่มแรกข้าพเจ้าได้ทำเป็นตัวอย่างให้ดู และสอนให้คณะกรรมการจัดทำเองโดยข้าพเจ้าเป็นพี่เลี้ยงทุกเดือน กลุ่มออมทรัพย์เพื่อการผลิตกลุ่มนี้ได้ดำเนินตามขั้นตอนทุกอย่าง และเอกสารทะเบียนต่างๆก็จัดทำตามแบบที่กรมการพัฒนาชุมชนกำหนด

ในปี พ.ศ. 2555 ข้าพเจ้าได้กลับมาสัมผัสกับกลุ่มออมทรัพย์เพื่อการผลิตอีกครั้ง เมื่อข้าพเจ้าได้มาดำรงตำแหน่งพัฒนาการอำเภอท่าตะเกียบ ซึ่งข้าพเจ้าได้ให้ความสนใจเรื่องนี้เป็นพิเศษ  โดยเริ่มต้นจากการสอบถามข้อมูลจากพัฒนากรที่รับผิดชอบงานกลุ่มออมทรัพย์เพื่อการผลิต เพื่อเป็นข้อมูลเบื้องต้น จากนั้นจึงเชิญคณะกรรมการกลุ่มออมทรัพย์เพื่อการผลิตทุกกลุ่ม รวมถึงกลุ่มสัจจะสะสมที่เกิดขึ้นจากการสนับสนุนของหน่วยงานอื่นมาประชุมแลกเปลี่ยนประสบการณ์กัน ผลจากการประชุมครั้งที่เป็นที่พอใจของผู้เข้าประชุมเพราะเขาได้รับรู้รับทราบการดำเนินงานของกลุ่มอื่นๆเพื่อนำไปปรับใช้กับกลุ่มของตัวเอง จากนั้นข้าพเจ้าได้ทำการตรวจสุขภาพกลุ่มออมทรัพย์เพื่อการผลิตโดยในเบื้องต้นได้ให้ทุกกลุ่มตรวจสุขภาพของตนเองก่อน จากนั้นก็นำข้อมูลที่ทุกกลุ่มได้ตรวจสุขภาพตนเองมาอ่านให้ที่ประชุมฟังและสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมในประเด็นที่ยังไม่ชัดเจน  และชี้แจงให้ทุกกลุ่มทราบว่ากลุ่มตัวเองไม่ผ่านข้อไหนบ้างเพื่อจะได้นำข้อมูลจากการตรวจสุขภาพกลับไปพูดคุยกับสมาชิก เพื่อวางแผนปรับปรุงการดำเนินงานของงกลุ่มต่อไป  

จากผลการตรวจสุขภาพกลุ่มออมทรัพย์เพื่อการผลิต ทำให้ทราบว่าสมาชิกส่วนใหญ่ของกลุ่มยังไม่ได้ตระหนักในเรื่องคุณธรรม 5 ประการ บางกลุ่มสมาชิกส่งเงินสัจจะสะสมไม่ต่อเนื่อง บางกลุ่มเก็บเงินสัจจะเป็นรายปี เอกสารทะเบียนและบัญชีก็ไม่เป็นไปตามแบบที่กรมการพัฒนาชุมชนกำหนด กลุ่มออมทรัพย์ฯบางกลุ่มมีกรรมการไม่ครบทั้ง 4 คณะ  บางกลุ่มสมาชิกส่งเงินคืนไม่เป็นไปตามสัญญา ส่วนด้านสวัสดิการให้แก่สมาชิก และการจัดกิจกรรมด้านสาธารณประโยชน์ของกลุ่มมีทุกกลุ่มแต่ไม่เกิน 6 กิจกรรม บางกลุ่มก็มีปัญหาไม่ไว้วางใจคณะกรรมการ บางกลุ่มคณะกรรมการทำงานกันเพียงไม่กี่คน บางกลุ่มมีปัญหาสมาชิกกู้ยืมเงินแล้วไม่ส่งชำระคืน สมาชิกไม่มาร่วมประชุมทุกเดือนทำให้ไม่ได้แลกเปลี่ยนความคิดเห็น สมาชิกไม่เข้าใจวัตถุประสงค์ของการจัดตั้งกลุ่มออมทรัพย์เพื่อการผลิต สมาชิกมุ่งหวังแต่เรื่องการกู้ยืมเงินจากกลุ่ม

เมื่อได้ข้อมูลการตรวจสุขภาพของทุกกลุ่มแล้ว ก็ได้พูดคุยกันในทีมงานเพื่อให้ทุกคนได้ทำแผนปฏิบัติการประจำเดือนไปติดตามสนับสนุน โดยเน้นเรื่องธรรมาภิบาล ทั้งนี้เนื่องจากเมื่อได้พูดคุยกับทีมงานแล้วทำให้ได้ข้อมูลว่าตัวเจ้าหน้าที่พัฒนาชุมชนไม่ค่อยได้ติดตามให้การสนับสนุนการดำเนินงานของกลุ่มออมทรัพย์เท่าที่ควร เมื่อถามว่าทำไม ก็ได้คำตอบว่าบางครั้งเมื่อเจ้าหน้าที่เข้าไปแล้วบางกลุ่มเขาก็เกรงว่าจะไปปรับเปลี่ยนสิ่งต่างๆที่เขาเป็นอยู่ให้มีความยุ่งยาก อย่างเช่น รูปแบบของบัญชีต่างๆ เพราะส่วนใหญ่แล้วเขาจะทำบัญชีตามความเข้าใจของเขาเองซึ่งเขาก็เข้าใจ หรือคณะกรรมการของกลุ่ม เขาก็มีคณะกรรมการที่สามารถทำงานได้ถึงแม้จะไม่ครบ 4 คณะตามแนวทางของกรมการพัฒนาชุมชน และที่สำคัญคือเจ้าหน้าที่มีงานอื่นๆอีกมากจึงไม่สามารถแบ่งเวลามาติดตามเรื่องนี้ได้

ขุมความรู้

1.การจัดตั้งกลุ่มออมทรัพย์เพื่อการผลิตจะต้องมีการขายความคิดจนกว่าชาวบ้านจะเข้าใจและมีความพร้อมในการจัดตั้ง เปรียบเหมือนการนำสินค้าไปเสนอขายให้ลูกค้า

2.เจ้าหน้าที่พัฒนาชุมชนจะต้องมีความมุ่งมั่นในการจัดตั้งกลุ่มออมทรัพย์เพื่อการผลิต ถ้าเปรียบกับเซลล์แมนก็คือจะต้องพยามยามขายสินค้าให้ได้

3.เมื่อจัดตั้งกลุ่มออมทรัพย์ได้สำเร็จแล้ว เจ้าหน้าที่พัฒนาชุมชนจะต้องมีการติดตามให้การสนับสนุนอย่างต่อเนื่อง เปรียบเหมือนการบริการหลังการขายที่ต้องคอยใส่ใจลูกค้า

4.การตรวจสุขภาพกลุ่มออมทรัพย์เพื่อการผลิตเป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่งเพราะจะทำให้คณะกรรมการทราบว่ากลุ่มของตัวเองมีข้อบกพร่องเรื่องอะไรบ้าง เพื่อจะได้วางแผนปรับปรุงให้ดีขึ้น

แก่นความรู้

1.การจัดตั้งกลุ่มออมทรัพย์เพื่อการผลิต ต้องเกิดจากความต้องการที่แท้จริงของสมาชิก กลุ่มจึงจะสามารถดำรงอยู่ได้

2.กลุ่มออมทรัพย์เพื่อการผลิตที่ประสบผลสำเร็จ สมาชิกจะต้องตระหนักถึงคุณธรรม 5 ประการ

3.การดำเนินงานกลุ่มออมทรัพย์เพื่อการผลิตที่ประสบผลสำเร็จ ส่วนหนึ่งเกิดจากการดูแลเอาใจใส่ของเข้าหน้าที่

4.กลุ่มออมทรัพย์เพื่อการผลิตที่ประสบผลสำเร็จ จะต้องมีประชุมพบปะและเปลี่ยนความคิดกันอย่างสม่ำเสมอทั้งในกลุ่มและระหว่างกลุ่ม

5.กลุ่มออมทรัพย์เพื่อการผลิตที่ประสบผลสำเร็จจะต้องมีการติดตามและประเมินผลโดยบุคคลภายนอกเพื่อจะได้ทราบข้อบกพร่องของตนเองโดยไม่ลำเอียงเข้าข้างตัวเอง

กองทุนหมู่บ้าน : สร้างความเข้มแข็งของชุมชนด้วยทุนที่มั่นคง

ชื่อ-นามสกุล นายชลิต  นพรัตน์

ตำแหน่ง นักวิชาการพัฒนาชุมชนปฏิบัติการ

สังกัด สำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอท่าตะเกียบ

เบอร์โทรศัพท์ 08-6113-8742

เป็นการแก้ไขปัญหาเกี่ยวกับ การดำเนินงานกองทุนหมู่บ้าน

เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2553-2554

สถานการณ์ที่เกิดขึ้น

จากการเข้ารับราชการตั้งแต่วันที่ 8 ตุลาคม 2553 จนกระทั้งถึงปัจจุบัน (31 พฤษภาคม 2555) ในการดำเนินงานกองทุนหมู่บ้านของอำเภอท่าตะเกียบ (ตามแผนผัง) เริ่มต้นจากเมื่อครบกำหนดการชำระหนี้เงินกู้ยืมตามระยะเวลาที่ระบุไว้ในสัญญา ประธานคณะกรรมการกองทุนหมู่บ้านจัดประชุมเพื่อชี้แจง และกำหนดระยะเวลาการชำระหนี้หรือการทวงถาม หลังจากนั้นผู้กู้ยืมเงินจะนำเงินมาชำระหนี้ตามระยะเวลาที่กำหนด ซึ่งอาจเป็นการส่งเงินคืนด้วยตนเอง หรือฝากผู้อื่นมาชำระแทน โดยในกรณีหลังมักจะมีปัญหาการยักยอกเงินเกิดขึ้น 

นอกจากนั้นในบางรายพบว่าไม่มีเงินเพียงพอที่จะชำระหนี้กองทุนหมู่บ้าน ซึ่งอาจจะไม่มีเพียดอกเบี้ย หรือไม่มีทั้งเงินต้นและดอกเบี้ยจึงจำเป็นต้องกู้ยืมเงินระยะสั้นจากญาติพี่น้อง นายทุน ทำให้เกิดการสร้างหนี้นอกระบบ นอกจากนั้นยังพบปัญหาการชำระหนี้ผิดบัญชีในบางครั้งเมื่อการชำระหนี้เงินกู้ยืม ทั้งเงินต้นและดอกเบี้ยเสร็จสิ้น จะเป็นการจัดทำงบดุล และสรุปยอดเงินจัดสรรต่างๆ แต่คณะกรรมการหลายชุดไม่สามารถจัดทำได้อย่างถูกต้อง เมื่อสรุปยอดเงินจัดสรรได้แล้ว คณะกรรมการกองทุนหมู่บ้านประกาศทำสัญญาเงินกู้ยืมขึ้น 

ซึ่งพบว่าหลายกองทุนเป็นการทำสัญญาฉบับเดียว ด้วยการเขียนทำให้ใช้ระยะเวลานาน อีกทั้งการจดบันทึกวาระการประชุมยังไม่ถูกต้อง และมีการร้องเรียนความไม่เป็นธรรมในการอนุมัติเงินกู้อยู่บ่อยครั้ง เมื่อจัดทำสัญญาเงินกู้เสร็จเรียบร้อยแล้ว คณะกรรมการกองทุนฯ นำสัญญาเงินกู้ประกอบกับเอกสารอื่นๆ มาตรวจสอบที่สำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอ โดยเจ้าหน้าที่เครือข่ายกองทุนหมู่บ้านจะดำเนินการตรวจสอบเอกสารต่างๆ พร้อมกับทำหนังสือนำส่งธนาคาร และหักเงินค่าสวัสดิการความเสี่ยงร้อยละ 0.8 เข้าสมทบในบัญชีเครือข่ายกองทุนหมู่บ้านระดับอำเภอ เพื่อรับผิดชอบในการชำระหนี้เงินกู้ทั้งดอกเบี้ยและเงินต้นทดแทนสมาชิกกู้ยืมเงินที่เสียชีวิต 

นอกจากนั้นกองทุนหมู่บ้านได้กำหนดภาระหน้าที่ในความรับผิดชอบรวมกันพร้อมที่จะชำระเงิน เพื่อสนับสนุนการดำเนินกิจกรรมต่างๆ ของเครือข่ายกองทุนหมู่บ้านระดับตำบล/อำเภอ จำนวนกองทุนฯ ละ 1,000 บาท แต่ปัญหาที่เกิดขึ้นพบว่าคณะกรรมการกองทุนหมู่บ้านขาดความเข้าใจในเรื่องการประกันความเสี่ยงในกรณีที่ผู้กู้ยืมเงินเสียชีวิต และการนำเงินเหล่านี้ไปใช้ประโยชน์ นอกจากนั้นคณะกรรมการกองทุนหมู่บ้านไม่ทราบและเห็นประโยชน์ที่ชัดเจนจากการสนับสนุนเงินสมทบกองทุนเครือข่ายกองทุนระดับอำเภอ เมื่อเอกสารต่างๆ ถูกตรวจสอบเป็นการเรียบร้อยแล้ว คณะกรรมการกองทุนหมู่บ้านจะนำส่งที่ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร เพื่อทำการโอนเงินเข้าบัญชีลูกหนี้ 

แต่พบปัญหาเกี่ยวกับระบบเอกสาร และระเบียบข้อบังคับต่างๆ ไม่ตรงกัน ระหว่างการปฏิบัติงานของสำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอ และธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร ซึ่งบางครั้งการพิมพ์ข้อมูลอาจผิดพลาดทำให้เงินไม่เข้าบัญชี จึงต้องแก้ไขปัญหาเป็นรายกรณีไป การกู้ยืมเงินกองทุนหมู่บ้านจะจบสิ้นกระบวนการและเริ่มใหม่อีกครั้งเมื่อครบกำหนดสัญญาการชำระหนี้ของปีต่อไป

บันทึกขุมความรู้ในเรื่องปัญหาและอุปสรรคในการดำเนินงานกองทุนหมู่บ้าน

          1. ผู้กู้เงิน

              - ขาดความรู้ ความเข้าใจ ในกระบวนการดำเนินงานกองทุนหมู่บ้าน

              - ไม่สามารถเดินทางมาติดต่อที่ธนาคารด้วยตนเอง

              - ไม่มีเงินชำระหนี้ตามกำหนดเวลา

              - ชำระหนี้ผิดบัญชี

          ๒. คณะกรรมการกองทุนหมู่บ้าน

              - ไม่มีการปรับเปลี่ยนคณะกรรมการตามช่วงเวลาที่กำหนด

              - กำหนดอัตราดอกเบี้ยสูง

              - ทำรายงานงบดุล รายงานการประชุม และสรุปยอดเงินจัดสรร ไม่ถูกต้องหรือไม่เป็น

              - รับภาระหนักในการเขียนสัญญาเงินกู้

              - ได้รับการร้องเรียนในการอนุมัติสัญญาเงินกู้อยู่เสมอ

          3. คณะกรรมการเครือข่ายกองทุนระดับตำบล/อำเภอ

     - คณะกรรมการฯ ขาดความเข้มแข็งในการดำเนินงานกองทุนหมู่บ้านในภาพรวมของตำบล/อำเภอ

              - คณะกรรมการฯ ไม่ได้ทำงานตามบทบาทและหน้าที่ของตน

              - ไม่มีการชี้แจงการใช้เงิน/กิจกรรมต่างๆ ให้ชัดเจน

              - กองทุนหมู่บ้านขาดความเข้าใจในการใช้เงินประกันความเสี่ยง

          ๔. เจ้าหน้าที่เครือข่ายกองทุนหมู่บ้าน

              - ไม่มีการกำหนดภาระหน้าที่ การทำงานที่ชัดเจน

              - ขาดระบบบริหารการทำงาน

          5. เจ้าหน้าที่พัฒนาชุมชนอำเภอ

              - ขาดระบบบริหารการทำงาน

              - มีความล่าช้าในการรับรองผลการพิจารณาอนุมัติเงินกู้

              - ขาดการประสานงานเพื่อทำความเข้าใจในการดำเนินงานตามระเบียบกับธนาคาร

แก่นความรู้ในเรื่องปัญหาและอุปสรรคในการดำเนินงานกองทุนหมู่บ้าน       

1.ปัญหาและอุปสรรคจากกระบวนการทำงานหรือขั้นตอนการดำเนินงานกองทุนหมู่บ้าน

๒.ปัญหาและอุปสรรคจากธรรมาภิบาล ความรู้ความเข้าใจของคณะกรรมการกองทุนหมู่บ้าน และเครือข่ายกองทุนหมู่บ้านระดับตำบล/อำเภอ

๓.ขาดการบูรณาการงานระหว่างคณะกรรมการกองทุนหมู่บ้านกับเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้อง ตลอดจนการใช้เทคโนโลยีที่เหมาะสมมาช่วยในการแก้ไขปัญหา

กลยุทธ์ในการทำงาน

จากปัญหาและอุปสรรคในการดำเนินงานกองทุนหมู่บ้านของอำเภอท่าตะเกียบ จึงได้วางกลยุทธ์ในการแก้ไขปัญหาไว้ 3 ด้าน ดังนี้

1. ด้านระบบการบริหาร จำเป็นต้องกำหนดมาตรฐานการปฏิบัติงานขึ้น ตามกฎหมายและระเบียบที่เกี่ยวข้องกับการดำเนินงานกองทุนหมู่บ้าน และบันทึกข้อตกลงความร่วมมือที่ได้กำหนดไว้ร่วมกันระหว่างคณะกรรมการกองทุนหมู่บ้าน คณะกรรมการเครือข่ายกองทุนหมู่บ้านระดับตำบล/อำเภอ ธนาคาร และเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องกับการดำเนินงานกองทุนหมู่บ้าน

2. ด้านระบบพัฒนาบุคคล เพื่อสร้างความรู้ความเข้าใจในกระบวนการหรือขั้นตอนการดำเนินงานกองทุนหมู่บ้านทั้งในระดับตัวกองทุนหมู่บ้านเองกับผู้กู้ยืมเงิน สมาชิก ตลอดทั้งเครือข่ายกองทุนหมู่บ้านระดับตำบล/อำเภอ และเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องกับการดำเนินงานกองทุนหมู่บ้าน จึงควรกำหนดระบบพัฒนาบุคลากรขึ้น ซึ่งเป็นการกำหนดเป้าหมายการฝึกอบรมตามสมรรถนะของบุคคลากรเหล่านั้นที่ควรจะมี นอกจากนั้นเพื่อให้เกิดผลการทำงานอย่างเป็นรูปธรรม จึงควรจัดทำแผนการปฏิบัติงานขึ้น ซึ่งจะก่อให้เกิดแนวทางและเป้าหมายของการดำเนินงานในแต่ละช่วงเวลา และการเชื่อมโยงแผนการปฏิบัติงานให้สอดคล้องกับแผนพัฒนาหมู่บ้าน และแผนพัฒนาท้องถิ่น

3. ด้านระบบสารสนเทศ เพื่อให้การแก้ไขปัญหาต่างๆ เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ อีกทั้งเพื่อเพิ่มศักยภาพในการดำเนินงานกองทุนหมู่บ้านจึงควรจัดสร้างระบบสารสนเทศทุนชุมชนขึ้น เพื่อรองรับการดำเนินงานทางด้านธุรการ การสรุปผลทั้งทางด้านการเงิน บัญชี รายรับ และรายจ่าย นอกจากนั้นจะต้องจัดให้มีการสื่อสารภายในของแต่ละกองทุนหมู่บ้านให้เกิดประสิทธิภาพ และการประเมินผลการดำเนินงาน เพื่อใช้ในการปรับปรุงและแก้ไขการดำเนินงานในลำดับต่อไป

การทำแผนที่ชีวิตพิชิตความยากจน

ชื่อ-นามสกุล น.ส.อัจฉรา เขียวภักดี

ตำแหน่ง นักวิชาการพัฒนาชุมชนปฏิบัติการ
สังกัด สำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอท่าตะเกียบ
เบอร์โทรศัพท์  038-508-022

ชื่อเรื่อง  การทำแผนที่ชีวิตพิชิตความยากจน

เนื้อเรื่อง

โครงการแก้ไขปัญหาความยากจนแบบบูรณาการ : ชี้เป้าชีวิต  จัดทำเข็มทิศชีวิต  บริหารจัดการชีวิต  ดูแลชีวิต จังหวัดฉะเชิงเทรา  เป็นการบูรณาการกรทำงานร่วมกันของทุกภาคส่วน   โดยในส่วนของอำเภอท่าตะเกียบ  ได้มีการแต่งตั้งทีมชุดปฏิบัติการตำบลเพื่อขับเคลื่อนกิจกรรมการแก้ไขปัญหาความยากจน แบบบูรณาการ  ข้าพเจ้าได้ร่วมเป็นทีมชุดปฏิบัติการตำบลคลองตะเกรา  โดยมีครัวเรือนเป้าหมายทั้งสิ้น 16 ครัวเรือน ทีมชุดปฏิบัตการตำบล ประกอบด้วย  ปลัดอำเภอ  อปท.  เกษตรตำบล  ครู กศน.  กพสอ.  ผู้นำ อช. และพัฒนากร  ได้ออกปฏิบัติการเคาะประตูเพื่อเข้าถึงครัวเรือนเป้าหมายใน 4 กระบวนงาน  คือ การชี้เป้าชีวิต  การจัดทำแผนที่ชีวิต  การบริหารจัดการชีวิต  และการดูแลชีวิต   ในส่วนขั้นตอนที่มีความสำคัญและต้องอาศัยความร่วมมือ และการมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วนคือกระบวนงานที่ 2  การจัดทำแผนที่ชีวิต 

 

ในขั้นตอนนี้ข้าพเจ้า และทีมปฏิบัติการตำบลได้ร่วมกับผู้นำชุมชน สร้างความเข้าใจทั้งในทีมงาน และผู้ที่เกี่ยวข้อง ในการช่วยกันการค้นหาวิธีการที่เหมาะสมเพื่อให้ครัวเรือนเป้าหมาย  และทีมปฏิบัติการตำบลได้ร่วมกับผู้นำชุมชน และครัวเรือนเป้าหมาย กำหนดทิศทางหรือ “แผนที่ชีวิต”  เพื่อใช้เป็นแนวทางในการพัฒนาตนเอง และครอบครัว  โดยอาศัยการค้นหา และวิเคราะห์ข้อมูลของครัวเรือนเป้าหมาย ทั้งข้อมูลทางกายภาพ และศักยภาพของครัวเรือน  เพื่อร่วมกันกำหนดแนวทางที่เหมาะสมในการการพัฒนาให้ครัวเรือนมีคุณภาพชีวิตที่ดี  และพ้นจากความยากจน  โดยกำหนดขั้นตอนกาจัดทำแผนที่ชีวิต ดังนี้

ขุมความรู้ 
1.การกำหนดช่องทางการให้ความช่วยเหลือ  โดยการสร้างความเข้าใจกับผู้นำชุมชน และครัวเรือนเป้าหมาย ในส่งเสริม/สนับสนุน แนวทางที่เหมาะสม 
2.การกำหนดวิธีการให้ความช่วยเหลือ   โดยการจัดทำสมุดบันทึกการแก้ไขปัญหาความยากจน (Family folder)  จัดทำแผนที่ชีวิต และบูรณาการหน่วยงานภาคีในระดับ  ตำบล  อำเภอ  ค้นหาช่องทางวิธีการที่เหมาะสมตามความสามารถ   และทรัพยากรที่มีอยู่ เพื่อให้การส่งเสริมอาชีพตามศักยภาพ  และความถนัดของครัวเรือน 

3.การกำหนดทิศทางการพัฒนาของครัวเรือน  โดยการประชุมประชาคมเพื่อรับครัวเรือนเป้าหมาย ส่งเสริมการจัดทำสมุดบัญชีครัวเรือนเพื่อเปรียบเทียบรายรับ -รายจ่าย   ส่งเสริมการดำเนินชีวิตตามแนวปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง และส่งเสริมอาชีพตามความสามารถของคนในครัวเรือน

แก่นความรู้ 
1. การบูรณาการการทำงานร่วมกับหน่วยงานภาคี ทุกภาคส่วน 
2. ทีมชุดปฏิบัติการตำบลเป็นกลไกการขับเคลื่อนงานในระดับพื้นที่ 
3. การส่งเสริมกิจกรรมตามแผนที่ชีวิตของครัวเรือนเป้าหมาย 
4. การใช้หลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงมาเป็นแนวทางในการแก้ไขปัญหาความยากจน